IJken of kalibreren: wat is het verschil?

De woorden worden door elkaar gebruikt, maar het zijn drie verschillende dingen: ijken, kalibreren en justeren. Welke u nodig hebt hangt af van waar u de weegschaal voor gebruikt.

IJken: de wettelijke keuring

IJken is vaststellen dat een weeginstrument voldoet aan de wettelijke eisen, en dat bevestigen met een merkteken: de M in een rechthoek naast het CE-teken, met het jaartal en het nummer van de keuringsinstantie. Een geijkte weegschaal mag gebruikt worden waar de wet dat eist: verkoop per gewicht, medisch wegen, de apotheek, voorverpakken en het berekenen van tarieven en heffingen. De keuring gebeurt volgens de Europese richtlijn 2014/31/EU en de norm EN 45501, en na een reparatie aan de weegtechniek of een verbroken zegel moet hij opnieuw. Wat het M-teken precies inhoudt staat onder wat is een geijkte weegschaal.

Kalibreren: meten en vastleggen

Kalibreren is met gecertificeerde controlegewichten meten hoeveel de weegschaal afwijkt van de werkelijke waarde, op meerdere punten in het bereik, en dat vastleggen in een certificaat met de meetonzekerheid. Er wordt bij het kalibreren zelf niets aan de weegschaal veranderd; u weet daarna hoe goed hij is. Dat is wat ISO 9001, HACCP, GMP en BRC vragen: aantoonbaar meetmiddel, herleidbaar naar de nationale standaard. Kalibreren is niet wettelijk verplicht en vervangt de ijk niet. Wat er in zo'n certificaat staat leest u onder kalibratiecertificaat uitgelegd.

Justeren: bijstellen

Justeren is de weegschaal zo instellen dat hij weer de juiste waarde aanwijst, met een referentiegewicht of met het interne justeergewicht dat veel balansen hebben. Na het justeren wordt opnieuw gekalibreerd om vast te leggen dat het gelukt is. Bij een geijkte weegschaal zit het justeren achter een zegel: verbreekt u die, dan vervalt de ijk en moet het instrument opnieuw gekeurd worden.

Welke hebt u nodig

U gebruikt de weegschaal voor	Nodig
verkoop per gewicht, voorverpakken, tarieven	geijkt (M-teken), daarna herijk na reparatie
patiënten wegen, apotheek, medisch lab	geijkt
eigen productie, voorraad, kwaliteitscontrole met ISO/HACCP/GMP	kalibratiecertificaat, periodiek
eigen gebruik zonder kwaliteitssysteem	af en toe controleren met een controlegewicht

Een geijkte weegschaal heeft niet vanzelf een kalibratiecertificaat, en een gekalibreerde weegschaal mag niet zonder meer in de handel. Veel bedrijven hebben beide nodig: de ijk voor de wet, het certificaat voor de auditor.

Wat wij doen

Wij kalibreren met certificaat, bij u of in onze werkplaats, en wij herijken: door Kern, Adam, Ohaus, Baxtran en Gram zijn wij gemachtigd hun instrumenten na reparatie en herkalibratie opnieuw te stempelen. Nieuwe weegschalen leveren wij geijkt; zie geijkte weegschalen.

Veelgestelde vragen

Is een geijkte weegschaal ook gekalibreerd?

Nee. De ijk zegt dat het instrument binnen de wettelijke tolerantie valt; een kalibratiecertificaat zegt hoeveel hij precies afwijkt, met de meetonzekerheid. Wilt u beide, vraag dan bij de ijk meteen een certificaat.

Mag ik met een gekalibreerde weegschaal verkopen?

Nee. Voor verkoop per gewicht is een geijkte weegschaal met M-teken verplicht, ongeacht hoe goed hij gekalibreerd is.

Wat is herijken?

Een nieuwe keuring van een instrument dat al eerder geijkt was: na een reparatie aan de weegtechniek, na een verbroken zegel, of in landen met een periodieke keuring na afloop van de termijn.

Kan ik zelf kalibreren?

Controleren wel: zet een controlegewicht op de weegschaal en kijk wat hij aanwijst. Een kalibratiecertificaat dat een auditor accepteert vraagt gecertificeerde gewichten, een vaste procedure en een berekening van de meetonzekerheid.